«Henley & Partners» және «Arton Capital» жариялаған төлқұжат индекстері визасыз елдер санына негізделген төлқұжаттардың күшін өлшейді. Сингапур және Жапония сияқты елдердің төлқұжаттары 190-нан астам елге визасыз кіруге мүмкіндік берсе, Ауғанстан, Сирия және Пәкістан сияқты елдердің төлқұжаттары қозғалысты шектейді.
«Henley & Partners» өкілі Бурак Демирел индекс деректерінің Халықаралық әуе көлігі қауымдастығынан алынғанын және әртүрлі дереккөздер арқылы қолдау көрсетілетінін айтады.
Паспорт күшіне әсер ететін факторларға экономикалық тұрақтылық, екі жақты сауда көлемі, халық саны және виза шарттарын бұзу статистикасы кіреді.
Көші-қон жөніндегі сарапшы Угур Алтундал Жалпы ішкі өнім көрсеткіші жоғары елдердің төлқұжаттары күштірек, өйткені бұл елдерден қажетсіз көші-қон қаупі төмен екенін айтады.
Кейбір елдердің Шенген визасына қатысты мәселелері ұлттық бірегейлік пен мәдениетке негізделген кемсітушілік саясаттың бар екенін көрсетеді. Саяси тұрақсыздық пен ішкі жанжалдар төлқұжат күшіне де кері әсер етеді.
Бірақ паспорттық рейтингтердің логикасы әрқашан сәйкес бола бермейді. Мәселен Пәкістанның көрсеткіштері басқа елдерге қарағанда жақсырақ болғанымен аз елдерге визасыз кіруге мүмкіндік береді. Бұл көрші елдермен қарым-қатынас пен аймақтық келісімдерге де байланысты.
Дипломатиялық және сауда келісімдері төлқұжат күшіне айтарлықтай әсер етеді. Біріккен Араб Әмірліктері сияқты халықаралық қатынастар арқылы визасыз саяхат мүмкіндіктерін арттыратын елдер төлқұжат рейтингінде көтерілуде.
Қазіргі төлқұжаттың пайда болуы Бірінші дүниежүзілік соғыстан басталады. Соғыс кезіндегі қауіпсіздік мәселелері саяхат шектеулерінің артуына әкелді.
Биометриялық қауіпсіздік пен цифрлық деректер базасының арқасында жеке басын өзгерту бүгінгі күні қиындай түскенімен, геосаяси факторлар саяхат еркіндігін анықтауды жалғастыруда. Сондықтан қақтығыс аймақтарынан келген босқындарға басқаша қарайды. Мәселен Украиналық босқындарға көрсетілген жеңілдік, мәдени жақындық, нәсілдік және діни көзқарас сияқты факторлардың рөлін көрсетеді.
Еуропада әсіре оңшыл партиялардың көбеюі және иммиграцияға қарсы көзқарастардың күшеюі визадан бас тартуды арттыруда.
Паспорт адамдардың жаһандық мобильділігі мен өмір сүру мүмкіндіктеріне айтарлықтай әсер етеді. Геосаяси, экономикалық және әлеуметтік факторлар төлқұжаттардың күшін анықтайтын күрделі жүйе.
