Мүйізтұмсықтар — салмағы 3500 килограммға дейін жететін, сауытқа ұқсас терісі бар, салмағына қарамастан сағатына 54 км-ден астам жылдамдықпен жүгіре алатын күшті жануарлар.

Өлшемі мен жылдамдығының үйлесімі 3,5 тоннадан асатын күшті жоғары жылдамдықтағы автокөлік апатының әсеріне тең қуатқа айналдырады.

Жабайы табиғат иерархиясында мүйізтұмсықтар арыстандардан он есе күшті деп есептеледі. Бірақ осы ерекше ДНК-ға ие түрді қорықтарда заңсыз аңшылыққа ең осал ететін нәрсе не?

Мүйізтұмсық мүйізі жабайы табиғаттың заңсыз нарығында жоғары бағаланады. Ұйымдасқан браконьерлік желілер бұл жануарларға қол жеткізу үшін қорғау шараларын айналып өтуде.

Кениядағы мүйізтұмсықтардың 30%-ы мекен еткен  арнайы жабайы табиғат қорықтарында браконьерлікпен күрес қазір жасанды интеллект қолданылатын заманауи термокамералардың көмегімен жүргізіледі.

Дүниежүзілік жабайы табиғат қоры шығыс қара мүйізтұмсығын сақтау үшін Кения тауының етегі мен Абердаре тау жотасының шыңдары арасындағы Солиоға жасанды интеллектпен жабдықталған «FLIR» жылу камераларын орнатты.

Бұл құрылғылар заңсыз аңшылардың шабуылы мүмкін деп саналатын 49 мың гектарлық қорықтың қоршау сызығының бір бөлігіне орналастырылды.

«FLIR» жылу камералары объектілердің инфрақызыл сәулеленуін сезіп, оны кескінге айналдырады.

Осының арқасында камералар қараңғылық, түтін, тұман және тығыз өсімдіктер сияқты әртүрлі жағдайларда температура айырмашылықтарын көре алады.

Дүниежүзілік жабайы табиғат қорының Кениядағы атқарушы директоры Мохамед Ауэр «Бұл технология Кениядағы мүйізтұмсықтарды қорғау сияқты маңызды міндетті орындап жүрген қорғаушылардың жұмыс тиімділігін арттырады», – дейді.

Қорғаушылар жеткіліксіз

Дүниежүзілік жабайы табиғат қорының жабайы табиғат бағдарламасының вице-президенті және Жабайы табиғат технологиясы инновациялық зертханасының директоры Колби Лоукстың айтуынша басты мәселелердің бірі– бүкіл әлем бойынша қорғаушылар саны жеткіліксіз болуы.  «Бұл технологияның арқасында бірнеше шақырым аумақ тәулік бойы бақыланады, бірақ бізге көбірек қорғаушы қажет», – дейді ол.

Лоукс: «Біздің жылу камераларымыздың барлығы жасанды интеллектпен жабдықталған аймақта адам немесе жануар екенін анықтай алады. Осыған сүйене отырып, қорғаушыларға ескертулер жібереді», – деп түсіндіреді.

Солиода екі бақылау бөлмесі құрылып, қорғаушылар камералардан келетін тікелей бейнелерді тәулік бойы бақылайды.

Солио қорығының басқарушы директоры Кевин Карр-Хартли: «FLIR камералары тиімділікті арттырумен қатар қорғаушылардың өмірін қорғауға көмектеседі, өйткені оларға не күтіп тұрғаны туралы нақты ақпарат береді», – дейді.

Жауапкершілік және ерлік

Кенияның жабайы табиғатты қорғау қызметінің бас директоры доктор Эрустус Канга қоршаған ортаны қорғау ұжымдық күш-жігерге байланысты деп санайды.

«Соңғы алты жылда бұл қорықта бірде-бір мүйізтұмсық жоғалтпадық. Бұл Солиодағы жұмыстың айқын дәлелі», – дейді ол.

2023 жылдың соңында жасанды интеллектпен жабдықталған бақылау жүйесі іске қосылғаннан бері қорықтың қоршау сызығы бойында браконьерлікке қатысты ешқандай заң бұзушылық тіркелген жоқ.

Дүниежүзілік жабайы табиғат қоры Кениядағы мүйізтұмсықтарды қорғау бағдарламасының үйлестірушісі Джеффри Чеге: «Солио – «FLIR» термокамераларын орнатуға қолдау көрсеткен елдегі үшінші мүйізтұмсық қорығы. Бірінші аймақ 2016 жылы Накуру көлі ұлттық паркі болды, содан кейін 2020 жылы оған Пежета қорығы қосылды», – дейді.

Меру ұлттық паркі төртінші орын болуы мүмкін. Сегіз жыл бұрын алғашқы орнатулардан бері браконьерлікке қарсы топтар бірнеше сабақ алды.

Ең маңызды сабақтардың бірі – «FLIR» камераларының үш күннен астам жұмыс істеуі үшін қуатты тиімді пайдалану қажеттілігі болды.

Чеге «TRT Africa» арнасына берген сұхбатында: «Солиода «FLIR» камераларын күн энергиясымен жұмыс істетеміз», – деді.

Тапсырма сәтті жүзеге асуда

Халықаралық табиғатты қорғау одағы шығыс қара мүйізтұмсығын жойылу қаупі жоғары түрлер қатарына жатқызады.

Кенияның қара мүйізтұмсықтарды қорғау жоспары 1983 жылы жасалған кезде 1000 мүйізтұмсыққа қол жеткізу мүмкін емес болып көрінген.

Чеге: «Шығыс Африка елі 1980 жылдардың ортасында 400-ден аз болған қара мүйізтұмсықтардың санын екі еседен астам көбейтіп, бұл мүмкін еместікті шынайы жетістікке айналдырды», – деді.

«Кенияның 2037 жылға дейін 2000 қара мүйізтұмсыққа жету жөніндегі ұзақ мерзімді жоспарының жартысына жеттік. 22 қыркүйек – Дүниежүзілік мүйізтұмсық күнін атап өтіп, бұл жетістікті елдегі барлық мүйізтұмсықтарды қорғау топтарына арнаймын», -деді ол.