Тараптар Ормуз бұғазын қайта ашу және атысты тоқтату режимін ұзарту туралы келісімге қол қойылғаннан бері әлі күнге дейін бетпе-бет кездесу өткізген жоқ.
АҚШ-тың арнайы өкілдері Стив Уиткофф пен Джаред Кушнер сейсенбі күні Катар астанасы Дохада Ирандағы атысты тоқтату режимі мен Ливанды қоса алғанда өңірлік мәселелер бойынша келіссөз жүргізді.
Алайда Катар Сыртқы істер министрлігінің ресми өкілі Мәжид әл-Ансари бұл кездесулердің катарлық делдалдардың қатысуымен өткенін атап өтіп, АҚШ делегациясының Иран өкілдерімен тікелей келіссөз жүргізу мақсатында елге келмегенін мәлімдеді.
АҚШ делегациясы Иранның Ормуз бұғазы арқылы өтетін кемелерден транзиттік алым алу жоспарының егжей-тегжейін және оның Оман ұсынған навигациялық қызметтер үшін ақы төлеу тетігімен қалай үйлестірілетінін нақтылауды көздеп отыр.
Ормуз бұғазындағы бақылау мәселесі
17 маусымда қол қойылған өзара түсіністік туралы меморандумды жүзеге асыру жөніндегі тікелей байланыстардың қайта орнатылмауы Иранның Ормуз бұғазы арқылы өтетін коммерциялық мұнай танкерлерінің қозғалысын бақылауға алуға деген ұстанымымен байланысты.
Бұған қоса Иранның өткен аптада Израиль, АҚШ және Ливан үкіметтері арасында талқыланған Ливандағы атысты тоқтату жөніндегі ұсынысқа қарсы шығуы да шиеленісті күшейтіп отыр.
Демалыс күндері Ормуз бұғазында тараптардың өзара оқ атуы келіссөздерге қауіп төндірді. Сонымен қатар 17 маусымнан бастап 60 күн ішінде аяқталуы тиіс ядролық бағдарлама жөніндегі келіссөздер әлі басталған жоқ.
Тегеранда өткен баспасөз мәслихатында Иран Сыртқы істер министрлігінің ресми өкілі Исмаил Бекаи Франция мен Ұлыбритания сияқты еуропалық мемлекеттерді Ормуз бұғазындағы миналарды тазарту жұмыстарына араласпауға шақырды. Оның айтуынша, Иран өз жауапкершілігін жақсы түсінеді, ал сыртқы араласу жағдайды одан әрі күрделендіре түседі.
Транзиттік алымдар төңірегіндегі пікірталас
Батыс елдері Иранның коммерциялық кемелерден транзиттік алым алу жоспарына қарсылық білдіріп отыр. Ал Оманның белгілі бір қызметтер үшін ақы алуды көздейтін ұсынысы талқылауға қолайлы деп бағалануда.
Иранның бас келіссөз жүргізушісі Мұхаммед Багер Галибаф сейсенбі күні мемлекеттік телеарнаға берген сұхбатында Ормуз бұғазының егемендігі Иран мен Оманға тиесілі екенін, ал бұғаздағы кеме қатынасы Иран белгілеген ережелерге сәйкес жүзеге асырылатынын айтты.
Галибафтың айтуынша, өзара түсіністік туралы меморандумға сәйкес ақысыз транзит құқығы тек 60 күн мерзіміне ғана жарамды.
Біріккен Ұлттар Ұйымының Халықаралық теңіз ұйымы (IMO) Оман жағалауы маңында жаңа теңіз бағытын ашу мәселесі бойынша Иранмен бейресми келіссөз жүргізуде.
Өткен аптада екі кемеге жасалған шабуылдан кейін IMO Бас хатшысы Арсенио Домингес Иранмен келіссөз жүргізу үшін бұл бастаманы уақытша тоқтатты.
“Kpler” теңіз мониторингі компаниясының мәліметінше, дүйсенбі күні Ормуз бұғазы арқылы 40 кеме өткен. Иран мен АҚШ–Израиль арасындағы қақтығыс 28 ақпанда басталғалы бері жүздеген кеме мен шамамен 10 мың теңізші өңірде бөгеліп қалған.
