Түркияның оңтүстік-шығысындағы Диярбакыр қаласында орналасқан армян шіркеуі қорының басшылығы Анкара мен Ереван арасындағы қатынастарды қалыпқа келтіру үдерісін оң бағалап, екі ел арасындағы байланыстардың артуы достық қатынастарды одан әрі нығайтуға ықпал ететінін мәлімдеді.
Сурп Гирагос армян шіркеуі қоры төрағасының орынбасары Оханнес Гафур Оханян Анадолы агенттігіне берген сұхбатында: «Түркия мен Армения арасындағы қарым-қатынастың жақсаруын құптаймыз», – деді.
Оханян бұл мәлімдемені жеті түрік және жеті армян журналисінің Диярбакыр қаласының тарихи Сур ауданындағы Сурп Гирагос армян шіркеуіне сапары кезінде жасады. Бұл сапар Түркия мен Армения арасындағы қатынастарды қалыпқа келтіру үдерісін қолдау үшін Еуропалық Одақтың қаржыландыруымен ұйымдастырылған журналистер сапары аясында өтті.
«Осындай сапарлар мен іс-шаралар көбейген сайын екі ел арасындағы достық қарым-қатынас одан әрі нығая түсетініне сенеміз. Шекаралар да жақын арада ашылады деп үміттенеміз», – деді Оханян.
Қазіргі уақытта Түркия мен Армения арасында дипломатиялық қатынастар орнатылмаған. Екі елдің шекарасы 1993 жылдан бері жабық тұр. 2021 жылдың соңында тараптар қатынастарды қалыпқа келтіру үдерісін бастап, Түркияның бұрынғы елшілерінің бірі Сердар Кылыч пен Армения парламенті төрағасының орынбасары Рубен Рубинянды арнайы өкілдер етіп тағайындаған болатын.
Түркия Сыртқы істер министрлігі мамыр айында таратқан мәлімдемесінде шекараны қайта ашуға байланысты техникалық және әкімшілік жұмыстардың жалғасып жатқанын, ал тікелей сауда-саттықты бастауға қажетті дайындықтардың аяқталғанын хабарлады.
Мамыр айының басында Түркия вице-президенті Жевдет Йылмаздың Арменияға сапары барысында екі елдің өкілдері шекарадағы ортағасырлық тарихи Ани көпірін бірлесіп қалпына келтіру жөніндегі келісімге қол қойды.
Түркия президенті Режеп Тайып Ердоған мен Армения премьер-министрі Никол Пашинян өткен ай Нью-Йоркте өткен Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясы аясында кездесті. Тараптар қатынастарды қалыпқа келтіру үдерісін ілгерілету, сауда-экономикалық байланыстарды нығайту және өңірлік көлік қатынасын дамыту мәселелерін талқылады.
Шіркеу әлемнің түкпір-түкпіріндегі армяндардың басын қосып отыр
Оханянның мәліметінше, Диярбакыр қаласында шамамен 60-65 армян тұрады. Саны аз болса да, олар шіркеу аясында діни рәсімдер мен қоғамдық іс-шараларға белсенді қатысып келеді.
«Шіркеуімізде тұрақты қызмет ететін дін қызметкері болмағандықтан, маңызды діни мерекелерде жылына шамамен 8-10 рет құлшылық рәсімдерін өткіземіз», – деді Оханян.
Оның айтуынша, 800 жылдық тарихы бар Сурп Гирагос – Таяу Шығыстағы ең үлкен армян шіркеуі. Бұл тарихи ғибадатханаға Армениядан, сондай-ақ Еуропа мен Америка Құрама Штаттарында тұратын армян диаспорасының өкілдері жиі келеді.
Ұзақ жылдар бойы пайдаланылмай келген шіркеу жергілікті қордың бастамасымен және Түркияның Мәдениет және туризм министрлігі бастаған бірқатар мемлекеттік мекеменің қолдауымен күрделі жөндеуден өткізіліп, қайтадан құлшылық етуге ашылды.
2015 жылы Сур ауданында PKK террорлық ұйымымен болған қарулы қақтығыстар кезінде шіркеуге зақым келді. Түркияның Қорлар бас басқармасының үйлестіруімен және Қоршаған орта, қала құрылысы және климаттың өзгеруі министрлігінің қаржыландыруымен ғимарат қайта қалпына келтірілді. Нәтижесінде жеті жылдан кейін шіркеу қайтадан ашылды.
Екінші тарихи шіркеуде қалпына келтіру жұмыстары жалғасуда
Қорға тиесілі екінші ғибадатхана – Алипа́ша ауданында орналасқан, шамамен 500 жылдық тарихы бар Сурп Саркис шіркеуі. Діни қауымы болмағандықтан, ғимарат ұзақ жылдар бойы қараусыз қалып, қираған. Бұған қоса, шіркеу 2023 жылдың ақпан айында Кахраманмарашта болған жер сілкіністерінен де зардап шекті.
Қалпына келтіру жұмыстары Түркияның Мәдениет және туризм министрлігі бөлген грант есебінен 2024 жылы басталды.
«Сурп Саркис шіркеуі бір ғасырға жуық қараусыз қалған еді. Бүгінде оны қалпына келтіру ісінде елеулі жетістіктерге қолжеткіздік. Негізгі ғимараттағы құрылыс жұмыстарын аяқтауға жақынбыз», – деді Оханян.
Ол кәсіпкерлерді, демеушілерді және жұртшылықты қалпына келтіру жұмыстарына қолдау көрсетуге шақырып, «Тарихи маңызы зор шіркеу қалпына келтіріліп жатыр», –деді.
