Біз бәріміз мұның куәгері болдық. Күн сайын қолданып жүрген, тәуелді болған брендіміз кенеттен жоғалып кетеді. «Kodak» брендін еске алыңыз, фотография әлеміндегі патша, «BlackBerry»—барлық адамның ұстағысы келген телефон немесе «Nokia»—ең танымал мобильді телефондарды шығарушы. Бір күндері әр жерде болған бұл брендтер бүгінгі күні не жоғалып кетті, не танымастай өзгерді.

Енді тағы бір икона бұл тізімге атын жаздырды: «Tupperware». Миллиондаған адамның тағам сақтауға қатысты көзқарасын өзгерткен бұл бренд жылдар бойы тез өзгеріп жатқан әлемде өзектілігін сақтауға тырысып, соңында банкротқа ұшырады.

Сонымен не болды? Бұл қуатты брендтер танымалдылық шыңынан қалай құлады? Бұл эпизодта біз «Tupperware-дің» өрлеуі мен құлдырауын зерттеп, «Kodak», «BlackBerry», «Nokia» және басқа брендтердің оқиғаларының қандай ұқсас сабақтар беретінін қарастырамыз.

«Tupperware» 1940 жылдары АҚШ-та танымал болды. Оны ойлап тапқан химик Эрл Таппер мұнай өңдеу процесінің қалдықтарын пайдаланып, пластикалық контейнерлер жасап шығарды. Бұл контейнерлер тағамды сақтауға арналған. Контейнерлер адамдарға екінші дүниежүзілік соғыстан кейін маңызды болған қалдықтарды азайтуға көмектесті. «Tupperware» жай ғана тағамды сақтаумен шектелмеді, ол «Tupperware кештері» арқасында мәдени бір қозғалысқа айналды. Бұл әйелдерді тәуелсіз сату өкілдері ретінде пайдаланатын дәстүрлі маркетингтен ұзақ стратегия болды. Әйелдер өз үйлерінде «Tupperware кештерін» өткізіп, өнімдерді достары мен көршілеріне тікелей сататын.

Бұл маркетинг моделі ондаған жылдар бойы жұмыс істеді. Компания АҚШ-тан тыс жерлерде де кеңейді. Бірақ сатып алу әдеттері өзгерген сайын «Tupperware» артта қалып қойды. Онлайн сауда және жаңа бәсекелестер ескі әдістердің тиімділігін төмендетті. Заманауи болуға бағытталған күш-жігерге қарамастан «Tupperware» бұрынғы даңқына қайта орала алмады. Ақырында компания артқан қарыз және сауданың азаюынан банкроттыққа өтініш берді.

«Kodak» тарихы — болашақты ойлап тапқан, бірақ оған дайын болмаған компанияның классикалық бір мысалы. 1970 жылдары «Kodak» цифрлық фотосуретті ойлап тапты, бұл технология фильмдерді алмастыруға тиіс еді. Бірақ компания бұл мүмкіндікті пайдаланбады.

«Sony» және «Canon» сияқты бәсекелестер цифрлық камералармен алға жылжыған кезде, «Kodak» пленкамен жұмыс істеуді жалғастыра берді.  «Kodak» алға ұмтылуға тырыса бастағанда бәрі кеш болды. 2012 жылы «Kodak» банкроттық туралы өтініш берді, бұл фотография әлеміне ғасырдан астам уақыт бойы үстемдік еткен компания тарихының сәтсіз соңы.

Көптеген жылдар бойы «BlackBerry» барлығы алғысы келген телефон болып келді. Оның кішкентай пернетақтасы электрондық поштаны теруді жеңілдетті. Бірақ «Apple» 2007 жылы «iPhone» шығарғанда бәрі өзгерді. «iPhone-ның» талғампаз дизайны мен сенсорлық экраны «BlackBerry» телефондарын ескіргендей етіп көрсетті.

«BlackBerry» смартфон революциясына ілесе алмады. Бүгінгі таңда компания телефон шығармайды және негізінен бағдарламалық қамтамасыз етумен, әсіресе киберқауіпсіздікпен айналысады. Бұл бізге тіпті ең танымал брендтердің де уақытқа сай өзгеруі керек екенін еске салады.

Ал енді «Nokia-ға» келейік. 2000 жылдардың басында «Nokia» ұялы телефондар нарығындағы ең ірі бренд болды. Оның берік және сенімді телефондарын барлығы иемденді. Бірақ «BlackBerry» сияқты «Nokia» да смартфондарды қабылдауда баяу қалды.

«Nokia»  «Microsoft-пен» серіктес болып, «Windows Phones» жасауға тырысты, бірақ бұл жоспар жүзеге аспады. 2016 жылы «Nokia»  телефон бизнесінен шықты. Бүгінде компания телекоммуникация инфрақұрылымына бағытталып, бұрынғыдай мобильді телефон әлемінің көшбасшысы болудан қалды.

Тағы бірнеше компания үлкен қиындықтарға тап болды. Бір кездері әлемдегі ең ірі ойыншық дүкендерінің желісі болған «Toys 'R' Us»  2017 жылы 5 миллиард долларлық қарыздың салдарынан банкротқа ұшырап, АҚШ-тағы дүкендерін жапты. Дегенмен «Toys 'R' Us»   жаңа иелерімен қайта оралуды көздеп отыр.  «Google» басқа жобаларға назар аударғандықтан 2000 жылдары «Facebook-пен» бәсекелес болған «Orkut» әлеуметтік медиа платформасы танымалдылығын жоғалтты. 2014 жылы «Google» «Orkut-ты» жапты. Оның негізін қалаушы Оркут Буюккоктен қазір платформаның жаңа нұсқасын жасауға тырысып жатыр. Сонымен қатар «Toshiba» ешқашан банкроттық жарияламаса да бухгалтерлік жанжалдар мен қаржылық тапшылыққа байланысты үлкен қиындықтарға тап болды. 2021 жылы инвесторлар тобы оны сатып алып, жеке меншікке айналдырды, осылайша оның қоғамдық компания ретіндегі ұзақ тарихы аяқталды.

Жоғарыдағы осы оқиғалардан алынатын сабақ тақырып «Tupperware», «Kodak», «Nokia» немесе «Toshiba» болса да тек инновация жеткіліксіз қалады. Тоқтамай өзгеріп тұратын әлемде компаниялар үнемі бейімделіп тұруы керек. Бейімделмегендер тарихта жоғалып кету қаупімен бетпе-бет қалады.

Бірақ үміт әлі де бар. Кейбір брендтер өз концепцияларын қайта ойлап, жаңа бағыттарға өтіп немесе күшті жақтарына қайта назар аударады.

Бұл мәтін «TRT World» мақаласынан алынған.