Түркия Президенті аппараты жанындағы Коммуникация басқармасының басшысы Бурханеттин Дуран мұсылман қоғамдарын өздері туралы “баяндарды” қайта бақылауға алуға шақырды. Ол халықаралық тәртіптің бұрын-соңды болмаған заңдылық дағдарысына тап болғанын және оны құрушылардың енді сол тәртіпті негізгі бұзушылардың қатарында екенін айтты.
Стамбулда өткен «Мұсылман ықпалы форумы 2026» шарасында сөз сөйлеген Дуран әлемнің соңғы жылдардағы үйреншікті өзгерістерден де тереңірек трансформациядан өтіп жатқанын атап өтті.
«Соғыстар, геноцидтер, пандемиялар және халықаралық институттар мен нормаларға деген сенімнің жоғалуы критикалық шектің басып өткенін айқын көрсетеді», — деді ол. Сондай-ақ халықаралық қауымдастықтың болашаққа қатысты нақты пайымы жоқ екенін қоса кетті.
Дуран жүйелі күйреудің негізгі көрсеткіштерін атап өтті: ірі державалар жауапкершіліктен барған сайын қашып барады және жаһандық тәртіпті құрушы актерлердің кейбірі енді тәртіптің негізгі бұзушыларына айналды. Сонымен қатар тұрақтылықты сақтау және қақтығыстарды шешу үшін құрылған институттардың тиімділігі азайғанына назар аударды.
Өзгерістің байланыс саласында да байқалатынын айтқан Дуран әлемнің «байланыс дәуірінен» асып, өзі «баяндар (нарративтер) дәуірі» деп атаған кезеңге өткенін алға тартты. «Бұл жаңа кезеңде бәсекелестік тек байланыс туралы емес; ол шындықтың қалай ақпараттық қалыпқа келтірілетіні, қалай түсіндірілетіні және ақыр соңында жаһандық қоғамдық пікірдің оны қалай қабылдайтыны туралы», — деді ол.
Дуран қақтығыстардың тек соғыс алаңымен шектелмейтінін, олардың түйсік пен ақпарат арқылы да жүргізілетінін айтты. Жалған бейнежазбалар, манипуляцияланған мазмұн және ұйымдасқан үгіт-насихат желілері заманауи қақтығыстардың орталық элементтеріне айналғаны туралы ескертті.
Нормаларды анықтаушы ретіндегі мұсылман қоғамдар
Бурханеттин Дуран мұсылман қоғамдардың халықаралық тәртіпті қалыптастыруда тарихи тұрғыдан шеттетілгенін сынға алды. Эдвард Саидтің еңбектеріне («Ориентализм» және «Медиадағы Ислам») сілтеме жасай отырып, батыстық баяндардың ұзақ уақыт бойы Ислам әлемі туралы түйсікті қалыптастырып келгенін айтты.
Коммуникация басқармасын басқаратын Дуран мұсылман қоғамдар Батысқа негізделген ойлау жүйесі таңған «қорғаныстық» позициядан шығып, жаңа жаһандық тәртіпте нормаларды анықтаушы актерге айналуы керектігін айтты. «Егер біз өз тарихымызды өзіміз айтып бере алмасақ, біздің орнымызға басқалар айтуды жалғастыра береді. Ал егер біздің тарихымызды басқалар айтса, әлемдегі орнымызды да солар анықтайтын болады», — деп түйіндеді ол.
