Батыс Бенгалиядағы Нипах вирусы Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда алаңдаушылық тудырды. Тайланд, Малайзия және басқа да көрші елдердің билігі алдын алу шарасы ретінде әуежайлардағы медициналық тексерулерді күшейтті.
Ғалымдар жағдайды мұқият бақылап, дүрбелеңге емес, сақтыққа шақыруда.
Ал Нипах вирусы дегеніміз не?
Нипах – негізінен жеміс жарқанаттары сияқты жануарлардан адамға жұғатын сирек вирустық инфекция. Вирус кей жағдайда адамнан адамға да жұғуы мүмкін. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) мәліметінше, өлім-жітім көрсеткіші жергілікті денсаулық сақтау жүйесінің анықтау және емдеу мүмкіндіктеріне байланысты 40–75 пайыз аралығында.
Қаншалықты кең таралған?
Нипах алғаш рет 1999 жылы Малайзияда анықталған. Сол уақыттан бері негізінен Бангладеште жыл сайын шағын ауқымды ошақтар тіркеліп келеді. Үндістанда да кейде бұл індетті жұқтырғандар байқалады.
Желтоқсан айындағы деректер бойынша, барлығы шамамен 750 жағдай тіркелген, олардың 415-і өліммен аяқталған.
Белгілері қандай?
Нипах вирусының бастапқы белгілері – дене қызуы, бас ауруы, бұлшықет ауыруы сияқты өзге ауруларға ұқсас, айқын емес симптомдар. Кейіннен жедел энцефалитті (ми қабынуын) білдіретін неврологиялық белгілер пайда болуы мүмкін, ал кейбір науқастарда ауыр тыныс алу жеткіліксіздігі дамиды.
Симптомдар әдетте жұқтырғаннан кейін бірнеше күннен екі аптаға дейінгі аралықта байқалады, алайда кей жағдайда инкубациялық кезеңнің ұзаққа созылатыны тіркелген. Денсаулық сақтау органдары неврологиялық белгілер пайда болғанда аурудың өте жылдам асқынуы мүмкін екенін айтып, ерте анықтаудың маңыздылығын атап өтеді.
Қаншалықты қауіпті?
Ғалымдардың айтуынша, өлім-жітім деңгейі жоғары болғанына қарамастан Нипах вирусы әзірге адамдар арасында оңай таралатын немесе жаһандық деңгейде кеңінен жайылатын белгілер көрсетіп отырған жоқ.
Көршілес Пәкістанда әзірге расталған Нипах жағдайлары болмаса да, Үндістандағы ахуалға байланысты алдын алу шарасы ретінде бақылауды және шекарадағы тексерулерді күшейтті.
Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияның басқа елдері де санитарлық шараларды қатаңдатты. Тайланд, Малайзия, Сингапур, Гонконг, Индонезия және Вьетнам әуежайлары зардап шеккен өңірлерден келген жолаушылар үшін COVID-19 кезіндегідей медициналық тексерулер мен дене қызуын өлшеуді қайта енгізді.
Непал да әзірге ел ішінде расталған жағдайлар болмаса да, сақтық мақсатында Катмандудағы және Үндістанмен шекарадағы кіру пункттерінде жолаушыларды тексере бастады.
Сонымен қатар ДДСҰ деректеріне сәйкес, әсіресе індет жиі кездесетін елдерде Нипах әлі де маңызды қоғамдық денсаулық сақтау мәселесі болып қала береді. Вирус жұқтырған шошқалар сияқты ауыл шаруашылығы жануарларын жаппай жоюға да себеп болуы мүмкін. Ғалымдар вирустың инкубациялық кезеңі ұзақ болғандықтан әуежайдағы тексерулердің тиімділігі шектеулі екенін және оның жаһандық деңгейде кең таралу ықтималдығы төмен екенін айтуда.
Қандай вакцина мен емдеу тәсілдері бар?
Қазіргі уақытта Нипах вирусына қарсы мақұлданған вакцина да, нақты емдеу әдісі де жоқ. Дегенмен Оксфорд университетінің ғалымдарын қоса алғанда COVID-19 вакциналарының бірін әзірлеуге қатысқан зерттеушілер бірнеше үміткер вакцинаны сынақтан өткізуде.
Осы топ әзірлеген Нипах вакцинасы да сол технологияға негізделген және желтоқсан айында Бангладеште Бангладеш халықаралық диареялық ауруларды зерттеу орталығымен (ICDDR,B) бірлесіп, CEPI қаржыландыруымен II фазалық клиникалық сынақтарға кірісті.
