Ғалымдар Карл Дейссерот, Петер Хегеманн және Георг Нагель жарықпен басқарылатын иондық арналар мен оптогенетика саласындағы жаңалықтары үшін 2026 жылы медицина саласындағы Нобель сыйлығын иеленді.
54 жастағы америкалық Карл Дейссерот пен неміс ғалымдары, 71 жастағы Петер Хегеманн және 73 жастағы Георг Нагельді Швециядағы Каролинска институтының Нобель ассамблеясы таңдады. Ғалымдар бірнеше лауреат болған жағдайда өзара бөлінетін 1,2 миллион доллар көлеміндегі ақшалай сыйлыққа да ие болды.
Мидың құпияларын ашатын әдіс
Сыйлықты тағайындайтын мекеме оптогенетика әдісі тірі мидағы жекелеген жүйке жасушаларының белсенділігін қосып-өшіруге мүмкіндік беретінін мәлімдеді. Бұл әдістің қазіргі уақытта мидың құпияларын ашу үшін әлемнің түкпір-түкпіріндегі зертханаларда қолданылып жатқаны айтылды.
Медицина саласындағы сыйлық дәстүрлі түрде жыл сайынғы Нобель сыйлықтары лауреаттарын жариялауды бастайды. Алдағы күндері физика, химия, әдебиет, бейбітшілік және экономика салаларындағы сыйлықтардың иегерлері де белгілі болады.
Нобель сыйлықтарының тарихы мен дәстүрлері
Нобельдің бастапқы бес сыйлығы швед өнертапқышы әрі өнеркәсіпшісі Альфред Нобельдің өсиетіне сәйкес тағайындалды. Олар негізінен Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар кезіндегі санаулы үзілістерді қоспағанда 1901 жылдан бері беріліп келеді. Ал алтыншы сыйлық — экономика саласындағы сыйлықты 1968 жылы Швецияның орталық банкі Риксбанк тағайындады.
Медицина саласындағы сыйлықтың бұрынғы лауреаттары
Медицина саласындағы Нобель сыйлығы өткен ғасырдағы ең ықпалды ғылыми жаңалықтардың бірқатарын атап өтті. Олардың қатарында Александр Флемингтің 1945 жылы марапатталған пенициллин жөніндегі зерттеуі және Карл Ландштейнердің адам қанының топтарын ашқаны үшін 1930 жылы алған сыйлығы бар.
Өткен жылы бұл сыйлықты америкалық ғалымдар Мэри Бранкоу мен Фред Рамсделл және жапон ғалымы Шимон Сакагучи иеленген еді. Ғалымдар иммундық жүйенің сау жасушаларды қалай қорғайтынын түсінуге мүмкіндік берген және қатерлі ісік сияқты ауруларды емдеудің ықтимал жаңа тәсілдеріне жол ашқан зерттеулері үшін марапатталды.
Марапаттау рәсімдері желтоқсанда өтеді
Нобель сыйлығының лауреаттарын сыйлықты тағайындайтын мекемелер бекіткен сарапшылар комитеттері таңдайды. Ослода табысталатын Бейбітшілік сыйлығын қоспағанда, барлық сыйлық Стокгольмде табысталады. Бұл Нобель өмір сүрген кезеңде Швеция мен Норвегияны байланыстырған одақтан бастау алған дәстүр ретінде белгілі.
Нобель өз өсиетіне қол қойғаннан бері 125 жылдан астам уақыт өтсе де, сыйлықтар көптеген байырғы дәстүрін сақтап келеді. Салтанатты шаралар Нобельдің қайтыс болған күні — 10 желтоқсанда шарықтау шегіне жетеді. Лауреаттар Швеция мен Норвегия корольдік отбасылары қатысатын рәсімдерде марапаттарын алып, олардың құрметіне ұйымдастырылған салтанатты банкеттерде ұлықталады.
