Бұлшықеттер жиырылған кезде ағзаның дұрыс жұмыс істеуі үшін өмірлік маңызы бар миокиндер деп аталатын жүздеген молекула бөлінеді. «Жаттығу — дәрі» деген ұғымды бір қадам алға жылжытқан мамандар қозғалыстың тыныс алу немесе тамақтану сияқты негізгі биологиялық қажеттілік екенін баса айтады.
Миокиндер: Дененің байланыс желісі
Миокиндер — қан ағымы арқылы ми, бауыр, сүйек және иммундық жүйе сияқты әртүрлі органдармен байланыс орнататын гормондар. Жаттығу кезінде бөлінетін бұл молекулалар дененің ішкі тепе-теңдігін реттейді. Ең көп зерттелген миокин — интерлейкин-6 (IL-6) жоғары қарқынды жаттығулар кезінде тыныштық күйімен салыстырғанда 100 есе көп бөлініп, қабынуға қарсы қуатты әсер береді. Сондай-ақ денедегі май тепе-теңдігін сақтайтын иризин және когнитивті функцияларды жақсартатын BDNF сияқты заттар қозғалыстың денедегі химиялық хабаршылары ретінде қызмет етеді.
Иммундық жүйе және қабынумен күрес
Жаттығу кезінде бөлінетін көптеген миокин иммундық жасушалардың көбеюі мен саралануына ықпал етеді. Бұл процесс дененің ауруларға қарсы бақылау қабілетін арттырады, сонымен қатар көптеген метаболикалық және жүрек-қан тамырлары ауруының негізінде жатқан созылмалы жүйелі қабынуды азайтады. IL-6 сияқты молекулалар иммундық жүйенің қорғаныс жасушаларын реттейтін сигнал ретінде қызмет етіп, денені іштен сыртқа қарай қорғанысқа алады.
Нерв жүйесі және ми саулығына әсері
Бұлшықеттер мен ми арасында «бұлшықет-ми осі» деп аталатын тікелей байланыс желісі бар. Ғылыми дәлелдер жаттығу арқылы бөлінетін молекулалардың жаңа нейрондардың түзілуін ынталандыратынын көрсетті. Бұл заттар оқу мен есте сақтау қабілетін жақсарта отырып, нейродегенеративті ауруларға байланысты когнитивті аурудан қорғайды.
Ми бұлшықеттер жиырылған кезде жіберілетін сигналдарды тыңдайды және оған мықтырақ құрылымға ену арқылы жауап береді. Бұл физикалық белсенді адамдардың неліктен эмоционалдық саулығы жоғары болатынын түсіндіреді.
Қант пен май метаболизмін реттеу
Жаттығу кезінде бұлшықеттер энергия шығынын реттейтін «метаболикалық термостат» сияқты әрекет етеді. Бөлінген гормондар әсіресе құрсақ аймағында жиналатын және қауіп төндіретін ішкі мүше майларының жанып кетуін жеңілдетеді. Сонымен қатар инсулинге сезімталдықты реттеп, бұлшықеттердің қандағы қантты тиімдірек пайдалануын қамтамасыз етеді. Бұл механизм жаттығудың 2-типті диабеттің алдын алудағы маңызды табысының негізі болып табылады.
Жүрек, сүйек және қатерлі ісікпен күрес механизмі
Бұлшықет қозғалыстары тамырлардың кеңеюіне ықпал ететін және тамырлардың қатаюын азайтатын молекулаларды іске қосу арқылы жүрек саулығын сақтайды. Бұл әсер тек тамырлармен шектелмейді; ол сүйек түзетін жасушаларды ынталандырып, сүйек тығыздығын арттырады және остеопорозбен күреседі.
Ең бастысы, жаттығу кезінде бөлінетін миокиндер қатерлі ісік жасушаларының таралуын тежеп, иммундық жүйені ісік жасушаларын жоюға жұмылдыруы мүмкін. Тіпті бір реттік жаттығудың өзі қатерлі ісік жасушаларының өсуін баса алатын миокин деңгейін айтарлықтай арттыра алады.
