АҚШ Мемлекеттік хатшысы Марко Рубио Еуропаның үш елін қамтитын және АҚШ-тың Арктикадағы ықпалын арттыруға бағытталған сапарын бастау үшін дүйсенбі күні кешке Исландияға келді.
Мемлекеттік департаменттің мәлімдемесіне сәйкес, Рубио Рейкьявикте ел басшыларымен кездесіп, экономикалық және қауіпсіздік салаларындағы ынтымақтастықты талқылайды. Бұл сапар АҚШ-тың қыркүйек айының соңында БҰҰ Бас Ассамблеясы аясында Дания және Гренландиямен қауіпсіздік жөніндегі келісімге қол қоюынан кейін өтіп отыр.
Аталған келісім АҚШ президенті Дональд Трамптың Еуропалық Одақпен қарым-қатынасты шиеленістірген Гренландияны сатып алу немесе аннексиялау туралы қоқан-лоққыларына нүкте қойған сыңайлы.
Келісім аясында Вашингтон Гренландияда екі жаңа әскери база құруды жоспарлап отыр. Рубио сапарға шығар алдында Исландияны «Америка Құрама Штаттарының жақсы досы» деп атады.
Трамптың Арктикадағы мақсаттары
Қауіпсіздік мәселесінде АҚШ-қа едәуір тәуелді Исландия Арктикадағы бәсекелестіктің күшеюіне байланысты қайтадан стратегиялық маңызға ие болды.
1944 жылы тәуелсіздік алғаннан бері өз армиясы жоқ Исландия қауіпсіздігін НАТО-ға және 1951 жылы Вашингтонмен жасалған екіжақты қорғаныс келісіміне негіздеп келеді.
Қыркүйек айының басында Трамп Исландия, Гренландия және бүкіл Солтүстік Американы АҚШ-тың бір бөлігі ретінде көрсететін жасанды интеллект көмегімен жасалған картаны жариялаған еді. Рейкьявик билігі суретті «мүлдем орынсыз» деп атап, осыған байланысты АҚШ елшісін шақыртқан болатын.
Ал тамыз айының соңында Исландия халқы ЕО-ға мүшелік жөніндегі келіссөздерді қайта бастау мәселесі бойынша дауыс берді. Дауыс бергендердің 52,8 пайызы келіссөздерді қайта бастауға қарсы болса, 47,2 пайызы қолдады. Исландияға бұған дейін барған соңғы АҚШ Мемлекеттік хатшысы Энтони Блинкен болатын. Ол елге 2021 жылы сапар жасаған.
Грекия және Португалия
Исландиядан кейін Рубио НАТО-дағы одақтас Грекиямен өңірлік және энергетикалық қауіпсіздік мәселелері бойынша «стратегиялық диалог» өткізу үшін Афинаға барады.
Бұл сапар АҚШ-тың Грекиядағы елшісі Кимберли Гилфойлға қатысты ықтимал мүдделер қақтығысы туралы БАҚ-та ақпарат тарағаннан кейін жүзеге асып отыр.
АҚШ Конгресінің мүшесі Грегори Микс “Wall Street Journal” газетінде жарияланған Гилфойлдың АҚШ Еуропа елдерінде «саяси өзгеріс» жасай алатыны туралы сөздеріне қатысты мақаланы түсіндіруді талап етіп, Рубиоға хат жолдаған еді.
Рубио Еуропа сапарын Лиссабонға жасайтын қысқа сапарымен аяқтайды.
